του Γιάννη Κουμζή
Εκπαιδευτικού στο Β’1 τμήμα
Η αγάπη αποτελεί μια πρωταρχική ανάγκη του ατόμου όπως και η ανάγκη για τροφή, νερό και ασφάλεια. Όπως ήδη θα έχετε ανακαλύψει στη μέχρι τώρα ζωή σας υπάρχουν διάφορα είδη αγάπης. Από αναπτυξιακή οπτική το πρώτο είδος αγάπης που συναντάμε στη ζωή μας είναι η μητρική και η πατρική. Στη συνέχεια βιώνουμε τη συντροφική αγάπη (φιλία) και με το πέρασμα της εφηβείας την ερωτική. Μάλιστα, επιστήμονες καταλήγουν στο συμπέρασμα πως η αγάπη είναι η κινητήριος δύναμη του ανθρώπου στην εξέλιξη του και πως η ανάπτυξη της αγάπης και της οικειότητας είναι οι αιτίες που προσέδωσαν στην ανθρωπότητα τα μέχρι τώρα χαρακτηριστικά της. Ωστόσο, γιατί συχνά ο σοφός λαός λέει «αγάπη, τι δύσκολο πράγμα!»;
Τις τελευταίες δεκαετίες η νευροεπιστήμη, δηλαδή η επιστήμη που μελετά τον ανθρώπινο εγκέφαλο έχει ανακαλύψει αναπάντεχες και εντυπωσιακές ιδέες για το διαπροσωπικό μας κόσμο. Η πλέον θεμελιώδης ανακάλυψη αυτής της νέας επιστήμης είναι ότι διαθέτουμε ένα είδος «καλωδίωσης», που μας επιτρέπει να συνδεόμαστε και να επικοινωνούμε με τους άλλους ανθρώπους. Ο εγκέφαλός μας είναι σχεδιασμένος κοινωνικά ενώ γενικότερα ο οργανισμός μας έχει όλα τα βιολογικά χαρακτηριστικά ώστε να συνάψει σχέσεις με άλλα άτομα. Ακόμη και οι πιο συνηθισμένες επαφές μας, λειτουργούν σαν ρυθμιστές του εγκεφάλου, προκαλώντας μας ποικίλα συναισθήματα, άλλα επιθυμητά και άλλα όχι. Όσο πιο συναισθηματικά δεμένοι είμαστε με κάποιον, τόσο πιο μεγάλη είναι η αμοιβαία δύναμη.
Ειδικότερα, τα πιο σημαντικά συστατικά για τη χημεία της αγάπης είναι οι ορμόνες. Οι ορμόνες βρίσκονται πίσω από κάθε συναίσθημα και ακόμη είναι υπεύθυνες για τη συναισθηματική κατάσταση της αγάπης και της εγγύτητας. Η οξυτοκίνη και η βασοπρεσίνη είναι οι πιο βασικές ορμόνες που σχετίζονται με τη δημιουργία δεσμού αγάπης όχι μόνο ανάμεσα σε ερωτικούς συντρόφους αλλά και σε φίλους όπως και ανάμεσα στη μητέρα και στο παιδί. Η οξυτοκίνη ή όπως αλλιώς ονομάζεται ως η ορμόνη της «αγκαλιάς και της εμπιστοσύνης» είναι υπεύθυνη για το θετικό αίσθημα της ασφάλειας και σταθερότητας που αισθανόμαστε σε μια σχέση αγάπης. Αρχικά, η ορμόνη αυτή ενεργοποιεί τους μύες μέσω των μυϊκών συσπάσεων για την επίτευξη του τοκετού και του θηλασμού δημιουργώντας έτσι τη βάση για τη μητρική αγάπη. Από την άλλη η βασοπρεσίνη παίζει κεντρικό ρόλο στη καρδιαγγειακή λειτουργία του οργανισμού και τη σταθεροποίηση της αρτηριακής πίεσης. Παρόλα αυτά, η βασοπρεσίνη είναι γνωστή και ως η ορμόνη της εγγύτητας, ιδιαίτερα στον ανδρικό πληθυσμό όσον αφορά το ζευγάρωμα.
Περνώντας στο κομμάτι των νευροεπιστημών, όπως ήταν αναμενόμενο, ποικιλία νευροδιαβιβαστών εμπλέκει σε αυτό τη μοναδική εμπειρία της αγάπης. Ειδικότερα, κύματα ντοπαμίνης εκκρίνονται από τον υποθάλαμο σε διάφορες εγκεφαλικές περιοχές προκαλώντας το αίσθημα της ευφορίας και της αγαλλίασης. Οι περιοχές οι οποίες ενεργοποιούνται κατά τη συναισθηματική κατάστασης της αγάπης είναι ο μέσος νησιωτικός φλοιός, ο πρόσθιος φλοιός του προσαγωγίου, ο ιππόκαμπος, το ραβδωτό σώμα και ο υποθάλαμος. Αντιθέτως, περιοχές που απενεργοποιούνται κατά τη διάρκεια της αγάπης είναι ο μετωπιαίος και ο προμετωπιαίος φλοιός, η αμυγδαλή και οι κροταφικοί πόλοι, που σχετίζονται με τις λογικές διεργασίες. Να γιατί συχνά λέμε «ο έρωτας δεν έχει λογική». Επίσης, η απενεργοποίηση του κροταφικού και βρεγματικού λοβού, οι οποίοι σχετίζονται με αρνητικά συναισθήματα ή κατάθλιψη εξηγεί γιατί όταν κανείς αγαπά βιώνει θετικά συναισθήματα.
Τα συναισθήματα που προκύπτουν έχουν πολύ σημαντικές συνέπειες, καθώς διατρέχουν το σώμα μας και απελευθερώνουν χείμαρρους ορμονών που ρυθμίζουν βιολογικά συστήματα, από την καρδιά μας έως τα κύτταρα του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Η συντροφική αγάπη οδηγεί διαχρονικά τον άνθρωπο σε ψυχολογική σταθερότητα και σε προσωπική ευημερία. Παράλληλα, μέσα από έρευνες αποδεικνύεται πως η αγάπη αποτελεί σημαντικό προβλεπτικό παράγοντα σε σωματικές ασθένειες και ρυθμίζει αποτελεσματικά την ομοιόσταση του οργανισμού. Με απλά λόγια οι διαπροσωπικές σχέσεις που χαρακτηρίζονται από αγάπη και οικειότητα ενισχύουν την άμυνα του οργανισμού μας. Επομένως, σαν «δίκοπο μαχαίρι» : οι υγιείς σχέσεις είναι ωφέλιμες για την υγεία μας, ενώ οι τοξικές μπορούν να επενεργήσουν στο σώμα μας σαν «αργό δηλητήριο».
Από τα παραπάνω γίνεται σαφές, πως η σπουδαιότητα της αγάπης στη ζωή μας είναι εμφανής από το γεγονός ότι ο ίδιος ο ανθρώπινος οργανισμός έχει όλες τις βιολογικές προδιαγραφές για να εκδηλωθεί και να αναπτυχθεί στη ζωή μας. Το βιολογικό μας «οπλοστάσιο» αποτελείται από ορμόνες που ενεργοποιούν κατάλληλες εγκεφαλικές περιοχές και αυτές με τη σειρά τους μας εξασφαλίζουν το βίωμα θετικών και ωφέλιμων για τη σωματική και ψυχική υγεία συναισθημάτων. Η περίφημη φράση του Αριστοτέλη ότι ο άνθρωπος είναι φύσει κοινωνικό ον δεν είναι τυχαία και πλέον χάρη στην επιστημονική τεκμηρίωση επιβεβαιώνεται και επισήμως. Ουσιαστικά, λοιπόν, αποκηρύσσοντας την αξία της αγάπης, αποκηρύσσουμε τον ίδιο μας τον εαυτό και κατ’ επέκταση την αξία της ζωής. Επομένως, που είναι το δύσκολο πράγμα στην αγάπη;
Μάλλον, εμείς κάνουμε τα πράγματα δύσκολα! Διαστρεβλωμένες απόψεις μας οδηγούν σε αδιέξοδα συναισθηματικής φύσεως και επηρεάζουν αρνητικά τις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Παράλληλα, όπως τονίζεται στο κλάδο της Κοινωνικής Ψυχολογίας, το άτομο συχνά προβαίνει σε σφάλματα απόδοσης, δηλαδή αποδόσεις της συμπεριφοράς των άλλων σε επιφανειακές προδιαθέσεις και γενικεύσεις. Ελπίζουμε πως πάντα θα υπάρχει χώρος για αγάπη στις σχέσεις μας γιατί όπως είπαμε δεν αποτελεί μόνο βασικό συστατικό της ατομικής μας εξέλιξης αλλά και πρωταρχικό χαρακτηριστικό της κοινωνικής σταθερότητας και συνοχής. Σε περιόδους αστάθειας που επεκτείνεται σε κοινωνικό, ηθικό και διαπροσωπικό επίπεδο ας είναι η αγάπη η συγκολλητική ουσία της κοινωνίας μας. Για τους παραπάνω λόγους αξίζει να προσφέρουμε την αγάπη μας κι ας βιώνουμε δυσκολίες και απογοητεύσεις. Η αγάπη πάντοτε θα είναι η ασφαλέστερη λύση και ξέρετε γιατί; Γιατί είναι στη φύση μας!
Γιάννης Κουμζής
Εκπαιδευτικός στο Β’1
Views: 12
